Afbeelding: Een ring van macht op een toetsenbord, symbolisch voor AI.

The Ring and the Prompt – over verleiding, macht en menselijke maat in het AI-tijdperk

Geïnspireerd door Tolkien, Zuboff en hedendaagse AI-ethiek

“In place of a Dark Lord, you would have a queen!
Not dark, but beautiful and terrible as the dawn!
Treacherous as the sea, stronger than the foundations of the earth.
All shall love me and despair!” — Galadriel, The Lord of the Rings

Het is een van de meest gedenkwaardige scènes uit The Fellowship of the Ring. Frodo biedt de Ene Ring aan Galadriel – machtig, wijs, onkreukbaar. Heel even lijkt ze te bezwijken, maar dan wijkt ze terug: “I pass the test.” Ze weigert de ring. Niet omdat ze de macht niet aankan, maar omdat ze begrijpt wat die macht met haar zou doen.

Vandaag dragen we geen gouden ring, maar een venster met een prompt. Generatieve AI is onze moderne ring: verleidelijk, krachtig, altijd beschikbaar. De beloftes zijn even aantrekkelijk als riskant. En zoals bij Tolkien geldt ook hier: het is niet de kracht die ons breekt – het is het gemak waarmee we eraan wennen.

“Even good intentions bend under the weight of the Ring.”

Wat begon als hulpmiddel wordt al snel tussenpersoon. AI herschrijft, verzint, verbindt. Maar ergens halverwege raakt onze eigen stem vervaagd. We denken sneller, maar voelen minder. Niet omdat we niets meer weten, maar omdat we niet meer weten wat nog van onszelf is. De macht ligt niet in het schrijven – maar in het herschrijven van wat we zelf niet meer hoeven begrijpen.

Daarbij komt dat AI hallucineert. Met schijnbare autoriteit presenteert het onjuiste feiten als overtuigende waarheid. En de bias? Die zit niet aan de oppervlakte, maar diep in de data. Zoals Margaret Mitchell onlangs waarschuwde: AI verspreidt culturele stereotypen over grenzen heen – onzichtbaar, maar systematisch.

“The Ring makes you invisible. But what disappears?”

In Tolkien’s wereld maakt de Ring je onzichtbaar – krachtig, maar ook afgesneden van de wereld. In ons tijdperk maakt AI delen van ons werk onzichtbaar: de nuance, de twijfel, het ambacht. De frictie verdwijnt. Maar frictie ís waar betekenis ontstaat. Als AI de waarheid vervormt en de context afvlakt, verliezen we het meest menselijke aspect van kennis: het vermogen om het onzekere te verdragen.

En dan is er nog iets: hoe meer we AI vertrouwen, hoe meer we onszelf afleren om te controleren. Zoals de Washington Post samenvatte: we zijn biologisch geneigd om automatisering te geloven – zelfs als het ons misleidt. De verleiding van gemak maakt ons minder kritisch. We willen geloven, want dat is sneller.

“We shape our tools, and thereafter our tools shape us.” — Marshall McLuhan

AI vraagt daarom niet om nog meer gebruik, maar om meer bewustzijn. Niet: wat kan het? Maar: wat wordt er minder als we het inzetten? Wat verliezen we aan ambacht, aan menselijkheid, aan karakter?

We hoeven de Ring niet te vernietigen. Maar we moeten leren hem los te laten. Dat vraagt:

  • kritisch denken en broncontrole,
  • meerstemmige reflectie in onderwijs en werk,
  • bewuste keuzes over wat we menselijk willen houden,
  • en net als Frodo: een Sam aan onze zijde die ons herinnert aan wie we zijn zonder ring.

Want macht zonder maat is nooit onschuldig. En technologie zonder tegenspraak maakt ons niet slimmer, maar afhankelijker. Dus laten we AI niet verbannen, maar wel begrenzen. Zodat we kunnen blijven kiezen: voor traagheid, voor twijfel, voor menselijkheid.

Referenties

  • Tolkien, J.R.R. (1954). The Fellowship of the Ring. Allen & Unwin.
  • Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism. PublicAffairs.
  • Han, B.-C. (2015). The Transparency Society. Stanford University Press.
  • McLuhan, M. (1964). Understanding Media: The Extensions of Man. McGraw-Hill.
  • Bender, E.M., Gebru, T. et al. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? FAccT '21.
  • Crawford, K. (2021). Atlas of AI. Yale University Press.
  • BBC (2025, 11 februari). “AI chatbots unable to accurately summarise news, BBC finds.”
  • Washington Post (2025, 15 mei). “Automation Bias is Happening. How Do We Stop It?: Artificial Intelligence Trends.”
  • New York Times (2025, mei). [Specifieke titel over OpenAI's 79% hallucination rate, indien beschikbaar].
  • Mitchell, M. via Wired (2025, 23 april). “AI is spreading old stereotypes to new languages and cultures.”