Curriculuvernieuwing begint bij het opruimen

Wie denkt aan beter onderwijs, denkt vaak aan uitbreiding. Maar wat als verbetering juist begint met het weglaten?

Waarom opruimen essentieel is

In veel opleidingen groeit het curriculum als een oud huis: telkens wordt er een aanbouw toegevoegd, maar zelden wordt er kritisch gekeken naar wat weg kan. Het gevolg is een overladen programma waarin de essentie van leren ondergesneeuwd raakt. Onderwijskundige Dominique Sluijsmans beschrijft het als 'curriculumschoonmaak' – een proces van herbezinning waarbij we ons afvragen: Wat draagt nog bij aan het leerdoel van onze studenten?

John Hattie (2009) wijst erop dat focus op relevante leerdoelen veel effectiever is dan een breed, versnipperd aanbod. Te veel onderwijs leidt tot verwarring en verlies van richting. Door onderdelen te schrappen die geen wezenlijke bijdrage leveren aan het leerproces, creëren we ruimte voor verdieping, reflectie en betekenisvol leren.

De vier V's van de-implementatie

Een praktisch hulpmiddel komt uit het werk van Hamilton, Hattie & Wiliam (2023), die vier strategieën voor 'de-implementatie' beschrijven:

• Verwijderen: kunnen we ergens helemaal mee stoppen?
• Verminderen: kunnen we het minder vaak of bij minder studenten inzetten?
• Veranderen: kunnen we het efficiënter of effectiever vormgeven?
• Vervangen: is er een alternatief dat beter werkt?

Deze vragen helpen om curriculumkeuzes bewuster en onderbouwd te maken. Wat overblijft is geen uitgekleed programma, maar een doordacht en doelgericht geheel.

Van gewoonte naar gedeelde keuze

Curriculumontwikkeling is geen individuele opdracht, maar een collectief leerproces. Het vraagt om gezamenlijke taal, reflectie en eigenaarschap. Volgens Dylan Wiliam (2011) ontstaat toetsproblematiek vaak doordat het onduidelijk is wat we precies willen beoordelen – en daarmee waarom. Diezelfde vraag geldt voor elke lesactiviteit, toetsvorm of leerdoel.

Door als team opnieuw stil te staan bij de kern – wat moeten studenten echt begrijpen en kunnen? – kunnen we scherper kiezen. Het schrappen van het een betekent het versterken van het ander.

Ruimte maken voor kwaliteit

Opruimen is geen versobering, maar een investering. Het maakt ruimte voor verdieping, focus en kwaliteit. Het helpt studenten overzicht te krijgen in wat belangrijk is. En het geeft docenten ademruimte en vakmanschap terug. Curriculumontwikkeling begint dan niet bij méér, maar bij beter – en beter begint met minder.

Wie durft te schrappen, kiest voor betekenis.

Referenties

1. Hattie, J. (2009). Visible Learning. Routledge.
2. Wiliam, D. (2011). Embedded Formative Assessment. Solution Tree Press.
3. Hamilton, A., Hattie, J., & Wiliam, D. (2023). Making Room for Impact. Corwin.
4. Sluijsmans, D. (2020). Groeien in curriculumdenken. In diverse lezingen en bijdragen aan hogescholen.